Ο φόβος της αποτυχίας στις Πανελλήνιες Εξετάσεις και ο ρόλος της οικογένειας.
Του Νίκου Ταμπάκη ( Εκπαιδευτικού -Συντονιστή του Πανελλήνιου Δικτύου Επιστημόνων για την προώθηση της Ηθικής Οικονομίας και Ηθικής Εκπαίδευσης]
Οι Πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν αδιαμφισβήτητα μία από τις πιο κρίσιμες και ψυχολογικά επιβαρυντικές περιόδους για τους εφήβους στη χώρα μας. Το εκπαιδευτικό σύστημα, σε συνδυασμό με τις βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις, καλλιεργεί συχνά την εσφαλμένη πεποίθηση ότι η επιτυχία σε αυτές τις εξετάσεις και η μετέπειτα εισαγωγή στο πανεπιστήμιο αποτελούν το μοναδικό εισιτήριο για την κοινωνική και επαγγελματική καταξίωση. Η τεράστια αυτή πίεση, συνοδευόμενη από έναν εξοντωτικό ανταγωνισμό, δοκιμάζει σκληρά τις αντοχές των μαθητών στην ιδιαίτερα ευάλωτη φάση της εφηβείας. Η μετάβαση από το προστατευμένο σχολικό περιβάλλον στην ενήλικη ζωή και η αβεβαιότητα για το μέλλον, μετατρέπουν συχνά τη μαθησιακή διαδικασία σε μια εξαιρετικά απειλητική εμπειρία.
Η συνεχής και αδιάλειπτη μελέτη, σε συνδυασμό με το ανεξέλεγκτο άγχος, οδηγούν πολύ συχνά τους μαθητές στην ακαδημαϊκή εξουθένωση (burnout). Οι έφηβοι βιώνουν μια βαθιά σωματική, συναισθηματική και πνευματική κόπωση, η οποία εκφράζεται μέσα από την αδυναμία συγκέντρωσης, την απώλεια κινήτρων και ένα έντονο αίσθημα ματαιότητας, όπου οι προσπάθειες φαντάζουν άκαρπες. Συχνά, αυτή η γενικευμένη εξάντληση συνοδεύεται από έντονα σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδίες, επίμονους πονοκεφάλους και γαστρεντερικές διαταραχές, καθώς και από σοβαρές διαταραχές του ύπνου. Η έλλειψη ποιοτικού ύπνου επιδεινώνει ραγδαία το πρόβλημα, μειώνοντας δραματικά την ικανότητα αφομοίωσης νέων πληροφοριών, επιβραδύνοντας την αναλυτική σκέψη και εξαντλώντας πλήρως τον οργανισμό του εφήβου.
Όταν το συσσωρευμένο άγχος και η ψυχολογική κούραση υπερβούν τα όρια ανοχής του μαθητή, οι συνέπειες γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες, οδηγώντας πολλές φορές στην εκδήλωση κλινικής κατάθλιψης. Η υπερβολική προσμονή της επιτυχίας, η αυστηρή τελειοθηρία και ο ασφυκτικός φόβος της αποτυχίας πυροδοτούν εντονότατη θλίψη και τάσεις κοινωνικής απόσυρσης. Ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων νιώθει διαρκώς αβοήθητο και βιώνει μια συνεχή, βασανιστική αίσθηση αναξιότητας. Η σύγκριση με τις επιδόσεις των συμμαθητών και η αγωνία της δικαίωσης των προσδοκιών δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο αρνητικών σκέψεων. Ο κύκλος αυτός μειώνει κατακόρυφα την αυτοεκτίμηση και, σε περιπτώσεις παρατεταμένης απελπισίας, οδηγεί τους νέους σε πλήρη συναισθηματική κατάρρευση, κάνοντάς τους να νιώθουν απόλυτα εγκλωβισμένοι σε ένα σύστημα που τους αξιολογεί μόνο αριθμητικά.
Μέσα σε αυτή την εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία, ο ρόλος της οικογένειας είναι καταλυτικός. Οι γονείς καλούνται να αποτελέσουν ένα ασφαλές συναισθηματικό καταφύγιο, αποτρέποντας την περαιτέρω επιβάρυνση των παιδιών τους με δικά τους άγχη, προσδοκίες ή ανεκπλήρωτα όνειρα. Είναι θεμελιώδες να προσφέρουν απλόχερα την άνευ όρων αποδοχή, αποδεικνύοντας έμπρακτα πως η αγάπη και η προσωπική αξία του παιδιού δεν εξαρτώνται σε καμία περίπτωση από τους βαθμούς. Η ειλικρινής επικοινωνία, η ενεργητική ακρόαση, η ενσυναίσθηση και η αποφυγή κάθε είδους επίκρισης ή σύγκρισης, θωρακίζουν τους νέους απέναντι στην κατάθλιψη και χτίζουν την απαραίτητη ψυχική ανθεκτικότητα.
Σε τελική ανάλυση, οι εξετάσεις αποτελούν απλώς μια εκπαιδευτική δοκιμασία σε έναν μόνο σταθμό της ζωής. Σε καμία περίπτωση δεν ορίζουν την πραγματική ευφυΐα, τις πολύπλευρες ικανότητες ή τη συνολική ανθρώπινη αξία ενός ατόμου. Το υπέρτατο αγαθό παραμένει σταθερά η προστασία της ψυχικής και σωματικής υγείας, διασφαλίζοντας ότι κανένας έφηβος δεν θα θυσιάσει την εσωτερική του γαλήνη για οποιαδήποτε ακαδημαϊκή επιτυχία.
