Η θάλασσα είναι ταυτότητα, οικονομία, τρόπος ζωής και παρ’ όλα αυτά, δεν την προστατεύουμε όπως της αξίζει
Υπάρχουν πρόσωπα που επιλέγουν να μιλούν με αριθμούς. Και υπάρχουν και εκείνα που χρησιμοποιούν τους αριθμούς για να πουν κάτι πολύ πιο δύσκολο.
Μια αλήθεια που προκαλεί προβληματισμό. Η Εύη Λαζού-Λασκαρίδη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Γιατί πίσω από τα εντυπωσιακά στοιχεία που συνοδεύουν το έργο του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, του οποίου είναι πρόεδρος, υπάρχει μια διαπίστωση που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Η πρόοδος συνυπάρχει με την πρόκληση να αλλάξουμε ουσιαστικά.
«Τα νούμερα είναι και πρόοδος και καθρέφτης - αλλά ένας καθρέφτης που δεν μας κολακεύει.» Αυτή η φράση δεν λειτουργεί απλώς ως εισαγωγή. Είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαβάζεται όλη η συνέντευξη της Εύης Λαζού-Λασκαρίδη στο ΑΠΕ/ΜΠΕ και τον δημοσιογράφο Αλέκο Λιδωρίκη. Γιατί την ώρα που καθαρίζονται ακτές, την ώρα που απομακρύνονται χιλιάδες τόνοι απορριμμάτων, το πρόβλημα αναπαράγεται με σχεδόν την ίδια ένταση. «Μπορούμε να καθαρίζουμε χιλιάδες τόνους απορριμμάτων και ταυτόχρονα να τους αναπαράγουμε με την ίδια συνέπεια.»
Η διαπίστωση αυτή οδηγεί τη συζήτηση εκεί που έχει πραγματικό ενδιαφέρον: όχι στις δράσεις, αλλά στη νοοτροπία. Στον τρόπο που μια κοινωνία αντιμετωπίζει το περιβάλλον όχι ως ευθύνη, αλλά ως κάτι που κάποιος άλλος θα φροντίσει. «Αυτό που βλέπουμε δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, είναι πρόβλημα νοοτροπίας.» Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο κρίσιμη μετατόπιση: από το οργανωμένο στο προσωπικό. Από τα προγράμματα στην καθημερινή συμπεριφορά. Γιατί, όπως επισημαίνει «η περιβαλλοντική συνείδηση δεν μπορεί να είναι "δραστηριότητα". Πρέπει να γίνει αντανακλαστικό.»
Η λέξη αντανακλαστικό δεν είναι τυχαία. Περιγράφει κάτι που δεν απαιτεί σκέψη, αλλά έχει γίνει μέρος της φύσης μας. Και ακριβώς αυτό φαίνεται να λείπει, όχι η γνώση, αλλά η εσωτερίκευσή της. «Αν το πούμε καθαρά: ναι, δεν έχουμε ακόμη εσωτερικεύσει την ατομική ευθύνη.»
Η ευθύνη, άλλωστε, είναι το νήμα που διατρέχει ολόκληρη τη συνέντευξη. Όχι ως θεωρητική έννοια, αλλά ως καθημερινή πρακτική που συχνά αποφεύγουμε. «Όταν όμως ο καθένας μεταθέτει την ευθύνη στον άλλον, δημιουργείται ένα κενό και μέσα σε αυτό το κενό το πρόβλημα διογκώνεται.» Και μέσα σε αυτό το κενό γεννιούνται οι πιο γνώριμες φράσεις, εκείνες που μοιάζουν ασήμαντες, αλλά τελικά έχουν βάρος: «Έλα μωρέ, το δικό μου πλαστικό καλαμάκι θα σώσει τον κόσμο;»
Για να ακολουθήσει η απάντηση, χωρίς υπεκφυγές: «Όχι. Αλλά ούτε και είναι αδιάφορο». Σε αυτό το σημείο, η συζήτηση αποκτά και μια παιδαγωγική διάσταση. Γιατί αν υπάρχει ένα πεδίο όπου μπορεί να αλλάξει πραγματικά η ισορροπία, αυτό είναι οι νεότερες γενιές. Και εκεί, η ίδια επιλέγει να συμπεριλάβει τα πάντα σε μία μόνο φράση: «Αυτό που αγαπάμε, το προστατεύουμε». Αυτή είναι η συμβουλή της προς ένα παιδί εννέα ετών. Μια φράση που μοιάζει απλή, αλλά συμπυκνώνει μια ολόκληρη φιλοσοφία. Γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από την υποχρέωση στη σχέση. Από το πρέπει στο θέλω. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι η εκπαίδευση αποτελεί βασικό πυλώνα της δράσης του Ιδρύματος:
«Η αλλαγή δεν θα έρθει μόνο από τη γνώση, αλλά από τη μετατροπή της γνώσης σε καθημερινή στάση ζωής.» Στο πεδίο, αυτή η αλλαγή παίρνει μορφή μέσα από εικόνες που δύσκολα ξεχνιούνται. Όχι μόνο εικόνες προβλήματος, αλλά και εικόνες ελπίδας:
«Η εικόνα μιας μικρής κοινότητας, όπως η Σχοινούσα, να αγκαλιάζει τη γιορτή της φάβας χωρίς πλαστικά μίας χρήσης είναι πολύ δυνατή.» Είναι αυτές οι εικόνες που ισορροπούν τη δυσκολία. Γιατί η προσπάθεια δεν είναι πάντα γραμμική. Υπάρχουν στιγμές αμφιβολίας: «Υπάρχουν στιγμές που νιώθουμε ότι "αδειάζουμε τη θάλασσα με το κουτάλι"».
Και όμως, η επιμονή παραμένει. Όχι από αισιοδοξία, αλλά από τεκμήρια: «Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι όπου υπάρχει συνέπεια, υπάρχει και αποτέλεσμα.». Η λέξη «συνέπεια» επανέρχεται ξανά και ξανά. Και ίσως εκεί κρύβεται η ουσία: όχι σε μια μεγάλη αλλαγή, αλλά σε πολλές μικρές που επαναλαμβάνονται. Στην συνέντευξη που ακολουθεί τίθενται ερωτήματα που αφορούν όλους: Από το παιδί που μαθαίνει τι σημαίνει περιβάλλον, μέχρι τον ενήλικα που έχει μάθει να ζει με τις αντιφάσεις και τον επιχειρηματία που σκέφτεται το κόστος. Και καταλήγει σε κάτι απλό, αλλά καθοριστικό: «Η αλλαγή είναι εφικτή, είναι θέμα επιλογής.»
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη της Εύης Λαζού-Λασκαρίδη στο ΑΠΕ/ΜΠΕ την οποία παραχώρησε με αφορμή το 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, που διεξάγεται από τις 22 έως τις 25 Απριλίου 2026, συγκεντρώνοντας προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπου θα συζητηθούν οι κρίσιμες εξελίξεις της περιόδου.
Ερώτηση: Αν σας ζητούσα να περιγράψετε με αριθμούς το έργο του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, τα νούμερα είναι πράγματι εντυπωσιακά. Από την άλλη όμως, αυτά τα ίδια νούμερα είναι και κάπως απογοητευτικά, γιατί αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος και το πόσο λίγο αλλάζει η καθημερινότητα. Το βλέπουμε: σε μια παραλία φεύγουν οικογένειες και πίσω μένουν σκουπίδια, σε πολλές γειτονιές οι μπλε κάδοι χρησιμοποιούνται λάθος, ενώ συχνά οι ξένοι επισκέπτες δείχνουν μεγαλύτερη συνέπεια στη διαχείριση των απορριμμάτων. Τελικά, τι λένε αυτά τα νούμερα για εμάς ως κοινωνία; Είναι πρόοδος ή καθρέφτης μιας βαθύτερης αδυναμίας;
Τα νούμερα είναι και πρόοδος και καθρέφτης, αλλά ένας καθρέφτης που δεν μας κολακεύει. Μπορούμε να καθαρίζουμε χιλιάδες τόνους απορριμμάτων και ταυτόχρονα να τους αναπαράγουμε με την ίδια συνέπεια. Τα προγράμματά μας αποτυπώνουν μια δύσκολη πραγματικότητα για τη θαλάσσια ρύπανση, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά διεθνώς. Το είδος των απορριμμάτων που βρίσκουμε είναι κυρίως πλαστικά μίας χρήσης γεγονός που αντανακλά έναν τρόπο ζωής που αναπαράγει το πρόβλημα της αλόγιστης αλλά και αυξανόμενης χρήσης των πλαστικών μίας χρήσης. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, είναι πρόβλημα νοοτροπίας. Η κυριαρχία των πλαστικών μίας χρήσης δεν είναι ατύχημα- είναι επιλογή. Και όσο συνεχίζουμε να τη θεωρούμε «μικρό κακό», το πρόβλημα θα μεγαλώνει.
Στην Ελλάδα, υπάρχει μια αντίφαση: η θάλασσα είναι ταυτότητα, οικονομία, τρόπος ζωής και παρ' όλα αυτά, δεν την προστατεύουμε όπως της αξίζει.
Το «κάποιος άλλος θα το φροντίσει» παραμένει ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο. Και όμως, τα δεδομένα μας δείχνουν ότι όπου υπάρχει συνέπεια, υπάρχει και αποτέλεσμα. 'Αρα η αλλαγή είναι εφικτή, είναι θέμα επιλογής.
Ερώτηση: Πώς γεννήθηκε το όραμα για τη δημιουργία του Ιδρύματος; Και γιατί επιλέξατε να επικεντρωθείτε τόσο έντονα στο περιβάλλον και ειδικά στη θαλάσσια ρύπανση;
Αφετηρία ήταν το όραμα του ιδρυτή, Θανάση Λασκαρίδη, με βαθιά σχέση με τη ναυτιλία και αγάπη για τη θάλασσα. Το όραμα γεννήθηκε ως ευθύνη προς τον τόπο που ζούμε. Όταν ζεις σε μια χώρα που διαμορφώνεται από τη θάλασσα, δεν μπορείς να αγνοήσεις τι συμβαίνει μέσα της. Υπήρξε μια σαφής συνειδητοποίηση: ότι η καθαρή, ζωντανή θάλασσα δεν είναι δεδομένη. Ξεκινήσαμε με μικρές δράσεις, τοπικούς καθαρισμούς και ενημέρωση αλλά πολύ γρήγορα καταλάβαμε ότι το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο και απαιτεί συστηματικές, μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις. Έτσι γεννήθηκαν προγράμματα όπως το "Typhoon Project" & "Cyclone Project". Σήμερα, βλέπουμε τη θάλασσα όχι μόνο ως περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά ως πυρήνα βιώσιμης ανάπτυξης και συλλογικής ευημερίας.
Ερώτηση: Από τη μία βλέπουμε οργανωμένες δράσεις, επιστήμη και συνεργασίες υψηλού επιπέδου. Από την άλλη, η καθημερινότητα συχνά δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Υπερτιμούμε την πρόοδο και υποτιμούμε το πρόβλημα;
Υπάρχει μια εμφανής αντίφαση: οι οργανωμένες δράσεις δείχνουν τι μπορούμε να πετύχουμε συλλογικά, ενώ η καθημερινότητα αποκαλύπτει τι επιλέγουμε ατομικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόοδος είναι ψευδαίσθηση, σημαίνει ότι δεν έχει ακόμη ριζώσει. Και ίσως εκεί είναι η μεγαλύτερη πρόκληση: να περάσει η περιβαλλοντική συνείδηση από κάτι το οποίο είναι «οργανωμένο» στο αυτονόητο. Συχνά δεν αναγνωρίζουμε πώς μικρές καθημερινές συμπεριφορές συμβάλλουν στο πρόβλημα. Ταυτόχρονα, υπάρχει έντονη κινητοποίηση από ιδρύματα, επιστημονικούς φορείς και οργανώσεις. Όμως η προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να περιορίζεται σε οργανωμένες δράσεις. Η περιβαλλοντική συνείδηση δεν μπορεί να είναι «δραστηριότητα». Πρέπει να γίνει αντανακλαστικό. Γι' αυτό δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση παιδιών και ενηλίκων. Η αλλαγή δεν θα έρθει μόνο από τη γνώση, αλλά από τη μετατροπή της γνώσης σε καθημερινή στάση ζωής.
Ερώτηση: Έχετε μιλήσει για την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας. Αν το πούμε πιο άμεσα: θεωρείτε ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη εσωτερικεύσει την έννοια της ατομικής ευθύνης για το περιβάλλον;
Αν το πούμε καθαρά: ναι, δεν έχουμε ακόμη εσωτερικεύσει την ατομική ευθύνη. Υπάρχει μια βολική και επικίνδυνη σύγχυση: «Φταίω εγώ ή οι μεγάλες βιομηχανίες;» «Φταίω εγώ ή το κράτος;» Η απάντηση είναι ότι όλοι έχουν μερίδιο ευθύνης, ίσως σε διαφορετική κλίμακα, αλλά με πραγματική ευθύνη. Το οργανωμένο κράτος οφείλει να θέτει κανόνες, να ελέγχει και να επιβάλλει. Οι επιχειρήσεις οφείλουν να προσαρμόζουν τα μοντέλα τους. Και οι πολίτες να αλλάζουν συμπεριφορά. Όταν όμως ο καθένας μεταθέτει την ευθύνη στον άλλον, δημιουργείται ένα κενό και μέσα σε αυτό το κενό το πρόβλημα διογκώνεται. Και εκεί εμφανίζεται συχνά η «εύκολη» απορία: «Έλα μωρέ, το δικό μου πλαστικό καλαμάκι θα σώσει τον κόσμο;». Όχι. Αλλά ούτε και είναι αδιάφορο. Γιατί όταν αυτή η σκέψη επαναλαμβάνεται από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, τότε εκατοντάδες χιλιάδες «ασήμαντες» πράξεις γίνονται ένα πολύ σημαντικό αποτέλεσμα. Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι το καλαμάκι. Είναι η λογική πίσω από αυτό. Και αυτή είναι που πρέπει να αλλάξει σε όλα τα επίπεδα.
Ερώτηση: Πού τελειώνει η ευθύνη της Πολιτείας και πού αρχίζει η ατομική ευθύνη; Και τι πρέπει να αλλάξει πρώτο για να υπάρξει πραγματική διαφορά;
Ο διαχωρισμός ευθυνών είναι θεωρητικός. Στην πράξη, Πολιτεία και πολίτης λειτουργούν συμπληρωματικά. Η Πολιτεία οφείλει να δημιουργεί σαφές πλαίσιο, υποδομές και αυστηρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς. Και ο πολίτης οφείλει να σέβεται τους κανόνες, όχι να τους παρακάμπτει. Και πράγματι, υπάρχει πρόοδος, αλλά όχι με την ταχύτητα που απαιτείται. Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας.
Η κοινωνία των πολιτών συμβάλλει καθοριστικά στην ενημέρωση. Αλλά η ευαισθητοποίηση είναι διάδραση: χρειάζεται και η προθυμία του πολίτη να αλλάξει. Η πραγματική διαφορά θα έρθει όταν σταματήσουμε να περιμένουμε ποιος θα κάνει το πρώτο βήμα.
Ερώτηση: Με έργα όπως το "Typhoon" και το "Cyclone", καθαρίζετε συνεχώς το περιβάλλον. Υπάρχει στιγμή που νιώθετε ότι "αδειάζετε τη θάλασσα με το κουτάλι"; Πώς διατηρείτε την πίστη ότι αυτό αλλάζει πραγματικά κάτι;»
Ναι, υπάρχουν στιγμές που νιώθουμε ότι «αδειάζουμε τη θάλασσα με το κουτάλι». Υπάρχουν όμως και πολλές στιγμές που επιστρέφουμε σε ένα σημείο και το βρίσκουμε καθαρό - και τότε θυμόμαστε γιατί ξεκινήσαμε. Σήμερα, μέσα από το πρόγραμμα "Typhoon", βρισκόμαστε ήδη στον δεύτερο κύκλο καθαρισμών της απρόσιτης ελληνικής ακτογραμμής και καταγράφουμε έως και 73% βελτίωση στις παραλίες που επισκεπτόμαστε ξανά. Αυτό δείχνει ότι η επιμονή και η συστηματική δουλειά έχουν αποτέλεσμα. Το κρίσιμο όμως είναι αλλού: αν δεν κλείσει η «βρύση», ο καθαρισμός δεν αρκεί. Γι' αυτό η έμφαση μετατοπίζεται στα δεδομένα, γιατί μόνο αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε πραγματική πρόληψη. Έχοντας συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη βάση δεδομένων για τη θαλάσσια ρύπανση στη Μεσόγειο, συνεργαζόμαστε συστηματικά με ελληνικά και ξένα Πανεπιστήμια για την ανάλυση των δεδομένων και την καλύτερη κατανόηση του προβλήματος. Τέλος, κάθε δράση δημιουργεί ένα καλό παράδειγμα, μια αλυσίδα αλλαγής που ξεπερνά το ίδιο το σημείο παρέμβασης.
Ερώτηση: Μέσα από το The People's Trust στηρίζετε μικρές επιχειρήσεις. Βλέπετε μια νέα γενιά επιχειρηματιών πιο ευαισθητοποιημένη ή η βιωσιμότητα παραμένει δευτερεύουσα μπροστά στην επιβίωση;
Οι νεότερες γενιές είναι πιο ευαισθητοποιημένες, αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Η βιωσιμότητα δεν μπορεί να είναι «πολυτέλεια όταν βγαίνουν τα νούμερα». Πρέπει να είναι μέρος του μοντέλου. Γιατί το πραγματικό κόστος δεν είναι η επένδυση στη βιωσιμότητα, είναι η απουσία της. Και αυτό το κόστος θα εμφανιστεί πολύ πιο γρήγορα απ' όσο νομίζουμε.
Ερώτηση: Υπάρχει μια εικόνα από το πεδίο, σε μια παραλία, σε έναν βυθό ή σε μια κοινότητα, που σας έχει μείνει και συμπυκνώνει όλο το πρόβλημα ή όλη την ελπίδα;
Θα σταθώ στην ελπίδα. Η εικόνα μιας μικρής κοινότητας, όπως η Σχοινούσα, να αγκαλιάζει τη γιορτή της φάβας χωρίς πλαστικά μίας χρήσης είναι πολύ δυνατή. Δείχνει ότι η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει τοπικά και να γίνει παράδειγμα. Επίσης, σε εκπαιδευτικά προγράμματα με παιδιά, βλέπουμε κάτι πολύ ενθαρρυντικό: την αυθεντική τους διάθεση να συμμετέχουν και να μάθουν. Εκεί καταλαβαίνεις ότι η επόμενη γενιά μπορεί να κάνει διαφορετικές επιλογές.
Σύντομες απαντήσεις σε ερωτήσεις.
Τι θα λέγατε σε ένα παιδί 9 ετών για το περιβάλλον;
Αυτό που αγαπάμε, το προστατεύουμε.
Σε έναν 40άρη που λέει "δεν αλλάζει τίποτα;
Όταν ήσουν παιδί, τα αυτοκίνητα έκαιγαν μολυβδούχο βενζίνη, η τρύπα του όζοντος μεγάλωνε και τα ποτάμια στην Ευρώπη ήταν βιολογικά νεκρά. 'Αλλαξαν, όχι μαγικά, αλλά επειδή κάποιοι αρνήθηκαν το "δεν γίνεται τίποτα". Το "τίποτα δεν αλλάζει" είναι η πιο βολική ιστορία για να μη δοκιμάσουμε.
Σε έναν επιχειρηματία που σκέφτεται μόνο το κόστος;
Το περιβαλλοντικό κόστος δεν εξαφανίζεται όταν το αγνοείς, απλώς μετατίθεται. Σε πλημμύρες που καταστρέφουν αποθήκες, σε ασφάλιστρα που αυξάνονται, σε πρώτες ύλες που σπανίζουν, κ.ά. Η βιωσιμότητα δεν είναι φιλανθρωπία, είναι απαραίτητη προϋπόθεση.
Ερώτηση: Αν σε 10 χρόνια από σήμερα κοιτάξετε πίσω, τι θα θέλατε να έχει αλλάξει ώστε να πείτε ότι αυτή η προσπάθεια άξιζε πραγματικά;
Σε δέκα χρόνια, θα ήθελα να μη χρειάζεται να υπάρχει ούτε "Typhoon", ούτε "Cyclone". Αν φτάσουμε στο σημείο όπου η προστασία της θάλασσας είναι αυτονόητη, όχι ως δράση, αλλά ως καθημερινή συμπεριφορά, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι αυτή η προσπάθεια άξιζε πραγματικά. Γιατί τελικά, η θάλασσα δεν είναι απλώς ένα περιβάλλον που προστατεύουμε. Είναι το σύστημα που μας στηρίζει και αυτό που επιστρέφουμε σε αυτήν, επιστρέφει σε εμάς.
Πηγή:https://www.amna.gr/
